Verslag: Gamestorm Ambtenarenpraktijk

Volgens de definitie van het KNMI hebben we het over zware windsnelheden die leiden tot een ontwrichting van de samenleving. Anderzijds, soms is er een frisse wind nodig om bestaande structuren te veranderen, om nieuwe patronen te ontdekken in de chaos van het onverwachte. Bieden nieuwe media en games ook nieuwe mogelijkheden om contacten te leggen tussen overheid en burger? Kunnen we obstakels in ambtelijke processen omzeilen? "Sluit ramen en deuren en zet uw laptop aan." Dit is een ambtelijk weeralarm: dit is creatief denken op schaal van Beaufort. Dit is de Gamestorm, herfst-editie.

Op 4 november organiseerde SETUP in samenwerking met Gemeente Utrecht een nieuwe Gamestorm, in het Wijkbureau aan de F.C. Dondersstraat, tegenover het Oorsprongpark. Te midden van een goudgeel herfst-landschap kwamen game-ontwikkelaars en gemeentelijk ambtenaren bijeen om elkaar te inspireren en de blikvelden te verruimen.

Thijs de Vries -serious gaming consultant- opent de ochtend met een ogenschijnlijk onnodige vraag. Het voor de hand liggende antwoord is 'Aleid Wolfsen', burgervader van 030. "Maar is dat wel zo? Wie is hier echt de burgemeester?" Het blijkt iemand anders te zijn, als we Foursquare als uitgangspunt nemen. Foursquare is een dienst waarmee je -met behulp van een telefoon met GPS- op een fysieke locatie kunt inchecken, om zo een scala aan badges en medailles te kunnen verdienen. "Waarom?", klinkt er uit de zaal. Goed punt; waarom voelen mensen zich aangetrokken tot deze spelvorm? "Er zit een competitie-element in, waarmee je een bepaalde status kunt verwerven", aldus Thijs. Maar het beperkt zich niet alleen tot de digitale wereld; we zien steeds vaker ludieke acties waarin de Foursquare-burgemeester ook daadwerkelijk bepaalde privileges krijgt; een eigen parkeerplaats bij een bedrijf, of een gratis biertje in de kroeg.

"Waarom zit ik hier? Ik heb een dochter die vrij veel met games bezig is, ik wil het nu ook wel eens meemaken."

Het ambtenaren-apparaat oogt voor de buitenwereld soms eenduidig of monotoon, maar uit een korte voorstelronde blijkt al snel dat we hier een kleurrijke groep hebben verzameld. Medewerkers en adviseurs op het gebied van communicatie, stadsontwikkeling, stadswerken, automatisering, duurzaamheid en zelfs sport- en evenement-organisatie. De motivatie is hier echter de gemene deler: nieuwsgierigheid naar 'iets nieuws'. "k ben heel benieuwd of je iets nieuws kunt ontwikkelen door spelenderwijs naar de werkelijkheid te kijken." Een ander; "Meestal werk ik in de vergevorderde fase van een project, maar ik wil nu wel eens dicht bij het ontstaan van een concept zitten."

"Ik denk dat wij met name dit soort experimenten moeten aangaan; beleid moet dicht bij de werkelijkheid staan, en wij moeten dus ook begrijpen welke ontwikkelingen daar nu plaatsvinden."

We werken vandaag met 3 thema's. Allereerst 'Vraag het de burger': hoe krijgen we goede ideeën van burgers op de politieke agenda? Enerzijds wil je zoveel mogelijk ideeën op tafel krijgen, maar anderzijds is het ook van belang om een goede filtering van bruikbaar materiaal te kunnen maken (in game-taal: wat is top-level, en wie verdient de highscore?). Ten tweede de 'Dagelijkse gang van zaken': kunnen we met behulp van spelelementen de procedures en manier van werken binnen de ambtenarij leuker en efficiënter maken? En tot slot het veelbelovende 'Ze willen alles van ons weten!': hoe zorgen we voor transparantie, en laten we de samenleving weten wat er zich afspeelt achter de gesloten deuren van het stadhuis of de Neudeflat?

Een Gamestorm draait om energie, waarbij het ogenschijnlijk onserieuze karakter een 'durfcultuur' creëert. “De angst om niet serieus te worden genomen is op de werkvloer een rem op de creativiteit: wat als men mij niet professioneel vindt?” Maar de vrije benadering tijdens de Gamestorm -gepaard met een goede dosis humor- verlaagt de drempel om buiten de paden van het beroepsdenken te treden. Onder de 'grap' vinden we verrassend goede ideeën, vaak ook tot verbazing van de deelnemers zelf.

“Ik hoor soms al prachtige zinnen, die je per direct kunt gebruiken in een spel. 'We moeten ons wapenen tegen...': denk hier aan zwaarden en schilden!”

Een ander mooi voorbeeld is 'Ken je wijk': een spel waarin burgers informatie uit hun eigen wijk moeten verzamelen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Wie wonen er? Door de dialoog aan te gaan, maken burgers kennis met hun wijk, en verzamelen ze waardevolle informatie (ook voor de gemeente), waarmee ze een level verder komen.

In een brainstormsessie zien we prachtige evoluties van ideeën, die worden gecombineerd, bijgeschaafd en gevoed. In bewoording van Floris: ”1+1=3: voeg ideeën samen.” Tijdens de pitches van de tweede ronde zien we dat er ook echt iets is gedaan met de adviezen. Het spel 'In vervoering' heeft bijvoorbeeld een heel afgebakend praktijkprobleem geformuleerd: hoe lossen we logistieke problemen op, die we dagelijks tegenkomen tijdens het vervoer van kinderen met een beperking? Ook het concept 'Beleid in 140 woorden' is doeltreffend eenvoudig: als we beleid in slechts 140 woorden proberen te vangen, kunnen we het doeltreffend overbrengen richting de burger, maar dagen we bovendien ook onze beleidsambtenaren uit om zo helder en kernachtig mogelijk te schrijven.

Toch valt er op bepaalde gebieden ook nog veel te leren van onze game-ontwikkelaars: niet alles is leuker te maken door simpelweg punten aan gewenste acties toe te kennen. “Punten en scores zijn spelelementen, maar maken nog geen spel.” Bovendien vereist dit vaak weinig creativiteit van de spelers, omdat het doel -en de weg daar naar toe- al vast staan. Floris benadrukt voor aanvang van de derde ronde dan ook dat 'game-gevoel' en 'creativiteit' twee belangrijke peilers in het jury-oordeel vormen. En met name in de derde ronde konden de ambtenaren al hun creativiteit kwijt: ze mochten namelijk ook zelf het thema verzinnen, gebaseerd op problemen die zij dagelijks in hun werk tegenkomen.

Voor de gamers in ons midden is het een bekend fenomeen: elk spel kent winst of verlies. Ook de Gamestorm kent winnaars, die het beste spel rondom een concreet probleem hebben ontworpen. Tromgeroffel!

De tweede plaats is voor 'In vervoering' (los logistieke problemen op voor het vervoer van kinderen met een beperking). “Dit is zonder twijfel de beste game! Speelbaar, visueel, spannend!” De eerste plaats is een pakket van 3 concepten, waarbij één concept centraal staat. 'Aandachtspunten voor iedereen' is de onbetwiste winnaar. “Dit is de toekomst van democratie”: een spel om burgers te laten clusteren in grote groepen, een vorm van crowdfunding. Hiermee ontstaat er vanzelf al een filtering van alle aangedragen ideeën, zodat ambtenaren snel zicht kunnen krijgen op wat er speelt. “Een ongelooflijk sterk idee, maar we misten smaak, kraak en kleur.” Dit wordt geboden door de andere twee winnaars: 'Burger-meester' biedt de visualisatie, en in een derde concept kunnen burgers in een Simcity-omgeving hun stad echt aankleden, om duidelijk te maken wat zij willen.

“Samen is dit een sterk geheel: het geeft ambtenaren zeer waardevolle informatie over 'wat de burger wil'. Zij kunnen hiermee direct aan de slag.”

De ambtenaren en game-ontwikkelaars hebben gestrooid met ideeën. We zagen hoe deze met elkaar werden gedeeld. We zagen hoe prille suggesties zich ontwikkelden tot ware traktaties voor de (ambtenaars)geest én de gamer. En net als tijdens het seizoen van de Sint: soms hebben we een open, bijna kinderlijke houding nodig om de werkelijkheid anders te zien. En om tot oplossingen te kunnen komen, moet je er ook in willen geloven.

“Ik heb prachtige ideeën gezien. Ik heb een ontzettend leuke, leerzame ochtend gehad. Alleen ga ik hier straks weg, zit ik weer op mijn werk, ...en wat gebeurt er dan verder?”

Annemiek van den Berg heeft het antwoord: “Wij gaan als kenniscentrum verder met serious gaming.” Er komt een vervolg, waarin meerdere, diverse partijen worden betrokken (waaronder TNO en de HKU). Dit leidt hopelijk tot meer 'feeling' voor hoe we gaming kunnen inzetten in het ambtelijke werkveld. Maar daarnaast is er ook zeker de wens om tot een praktische uitvoering te komen.

Tot slot is het van belang om te beseffen dat serious gaming bij de overheid nog in de kinderschoenen staat. Deze eerste kennismakingen leiden niet direct tot het daadwerkelijk 'maken' van games (hoewel SETUP en de game-ontwikkelaars hier wellicht de juiste mensen aan elkaar kunnen voorstellen). Maar -en wellicht zelfs belangrijker- ze creëren wel een andere mindset, een nieuwe manier van denken. En dat is iets dat je wel kunt meenemen naar de werkvloer.

Wij bedanken alle ambtenaren en game-ontwikkelaars voor hun enthousiasme en creativiteit.

Tekst/Foto's: Frank-Jan van Lunteren