Mijn oma zit op Facebook!

Een onderzoek naar ouderen op het internet.

Binnen SETUP is een onderzoek uitgevoerd naar de digitale wereld van ouderen: hoe ziet deze wereld eruit, waar is ruimte voor verbetering en op wat voor manier kunnen mediadesigners (en SETUP) hierop inspelen?

Wanneer we het over internet (in het bijzonder sociale netwerksites) hebben worden de ouderen vaak buiten beschouwing gelaten. Tijd om ze wat meer aandacht te geven, want deze groep wordt alsmaar groter en ze hebben vaak de tijd en de middelen om gebruik te maken van het internet.

Onlangs is er een rapport (Kwetsbare Ouderen) verschenen van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) waaruit blijkt dat ouderen op zowel sociaal als fysiek niveau kwetsbaar zijn. Ze voelen zich vaak eenzaam doordat hun kring van sociale contacten steeds kleiner wordt en ze steeds minder vaak de deur uit gaan. Dat wordt bovendien bemoeilijkt door fysieke problemen, zoals minder zicht of slechter gehoor.

De belangrijkste bevindingen:

In tegenstelling tot wat je zou verwachten, hebben ouderen lang niet zo'n grote digitale achterstand op de jongere generatie. De meerderheid beschikt over een computer en internet en maakt hier ook gebruik van. Het is alleen jammer dat ze niet alle mogelijkheden van dit steeds groter wordende medium benutten. Zo zitten ze nu voornamelijk op het internet voor functionele zaken zoals internetbankieren of het zoeken van informatie. Op sociaal gebied liggen ze nog ver achter op de jongere generatie.

Sociale media vinden ze vaak te ingewikkeld door de vele functies en daarnaast ondervinden ze vaak problemen bij de navigatie. Een goed voorbeeld hiervan is Facebook: de verschillende menu’s en de opties van de accountinstellingen zijn vaak voor de gemiddelde gebruiker al lastig te gebruiken. Omdat ouderen kwetsbaar zijn op sociaal en fysiek niveau, in een maatschappij waar technologie een steeds belangrijkere rol speelt, is het belangrijk dat ouderen enthousiast worden gemaakt voor sociale media. Op deze manier kunnen ze nieuwe mensen leren kennen en relaties met hun familie onderhouden, zodat ze niet nog verder vereenzamen en ze zich minder kwetsbaar voelen.

Er zijn wel initiatieven te vinden die juist voor ouderen heel toegankelijk zijn; bijvoorbeeld 50plusnet, een sociale netwerksite voor ouderen. Hier worden ouderen gevraagd om mee te denken over de inhoud en het design van de website. 50plusnet biedt zelfs een handleiding aan om uit te leggen hoe sites kunnen worden aangepast - zoals het groter maken van de tekst en het gebruiken van de ‘terug-knop’.

Een goed begin, maar op dit moment wordt er vanuit de sociale media-industrie nog te weinig aandacht besteed aan de oudere gebruiker. In de toekomst moeten ouderen meer betrokken worden bij het design, door in te spelen op de kwetsbaarheid en mediaeigenwijsheid van ouderen. Een aantal struikelblokken voor ouderen zijn de leesbaarheid van webteksten en de navigatie. Voorbeelden van richtlijnen waar designers meer rekening mee zouden kunnen houden zijn de leesbaarheid van teksten door een standaard lettertype te gebruiken of de navigatie te vereenvoudigen door geen pull-down menu’s te gebruiken.

Ouderen en mediaeigenwijsheid

Dit onderzoek maakt deel uit van het thema mediaeigenwijsheid, waarvoor SETUP dit voorjaar een aantal events organiseert. Met mediaeigenwijsheid wordt bedoeld: het eigen maken van mediatechnologie: de technologie iets van jou maken in plaats van jou iets van de technologie. In dit onderzoek wordt specifiek aandacht geschonken aan de mediaeigenwijsheid van ouderen: hoe maken ouderen zich een nieuwe technologie eigen? Daarbij wordt met name aandacht besteed aan het gebruik van internet. Door ouderen centraal te stellen kijkt SETUP verder dan de gebruikelijke doelgroep van medialovers en probeert zich te verplaatsen in de oudere mediagebruiker die nu nog vaak over het hoofd gezien wordt.

Naar aanleiding van dit onderzoek zijn er een aantal ideeen ontstaan voor een toekomstig event binnen dit thema. Hier kun je denken aan een event waar ouderen samen met HKU-studenten bestaande games of sociale netwerken gaan ontdekken en de mogelijke knelpunten die ouderen hierbij ondervinden achterhalen. Op basis van deze informatie zouden de HKU-studenten dan een nieuw concept voor een game of een sociaal netwerk kunnen bedenken, waarvan de beste beloond wordt met een prijs.

----
Dit onderzoek maakt deel uit van een stageopdracht van Evi Joosten.